eGramSwaraj: शासनाने गावाला दिलेला निधी ग्रामपंचायातीने कुठे खर्च केला; हे कसे तपासायचे?

By Bhimraj Pikwane

Published on:

eGramswaraj App

eGramSwaraj: गावाचा अर्थसंकल्प कसा ठरवला जातो आणि प्रत्यक्षात गावाच्या विकास कामासाठी निधी मिळतो का? आपण किती मिळवू शकता? ग्रामपंचायतीवर किती पैसा खर्च होतो? आता आपण या विषयाबद्दल अधिक जाणून घेणार आहोत.

WhatsApp Group Join Now
Telegram Group Join Now

गावाचे बजेट कसे ठरवले जाते?

ग्राम विकास समितीच्या बैठका दरवर्षी ऑक्टोबर-नोव्हेंबरमध्ये होतात. यात आरोग्य, शिक्षण, महिला कल्याण या गावाच्या विविध गरजा लक्षात घेतल्या जातात. त्यानंतर गावाला किती निधी उपलब्ध आहे आणि त्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी सरकारकडून किती निधीची अपेक्षा आहे यावर आधारित अंदाजपत्रक तयार केले जाते.

  • ग्रामीण अर्थशास्त्राचे अभ्यासक दत्ता गुरव म्हणाले, “गावातील सर्व योजनांचे एकत्रित अंदाजपत्रक ३१ डिसेंबरपर्यंत पंचायत समितीकडे पाठवण्याची गरज आहे. पंचायत समिती हे अंदाजपत्रक राज्य सरकारकडे मंजुरीसाठी पाठवते.”
  • “एका गावासाठी केंद्र शासनच्या व राज्य शासनाच्या सुमारे 1,140 योजना आहेत. आता कोणत्या गावाला कोणती योजना द्यायची हे गाव कोणत्या जिल्ह्याचे आहे, ते कोणत्या भौगोलिक क्षेत्राचे आहे यावर अवलंबून आहे.”
  • विचाराधीन योजना राज्य सरकारच्या अखत्यारीत असल्यास, 100% निधी राज्य सरकार प्रदान करते, तर बहुतेक केंद्रीय योजनांसाठी, केंद्र सरकार 60% आणि राज्य सरकार 40% प्रदान करते.
  • गुरुव म्हणाले, १५वा वित्त आयोग १ एप्रिल २०२० पासून सुरू झाला. त्यानुसार सरकारने गावाला प्रति व्यक्ती ९५७ रुपये दिले. १४व्या वित्त आयोगाची रक्कम ४८८ रुपये होती.
  • 14 व्या वित्त आयोगाने सरकारला 25% निधी मानव विकासावर, 25% कौशल्य विकासावर, 25% केंद्र आणि राज्य सरकारच्या योजनांच्या समन्वयावर आणि 25% पायाभूत सुविधांच्या विकासावर खर्च करण्यास सांगितले.
  • आता 15 व्या वित्त आयोगांतर्गत गावाला मिळणाऱ्या एकूण निधीपैकी 50% निधी पाणीपुरवठा, स्वच्छता इत्यादींसाठी वापरणे आवश्यक आहे, तर उर्वरित 50% निधी इतर समस्यांसाठी वापरणे आवश्यक आहे.

पण तुमच्या गावाला किती सरकारी निधी दिला जातो आणि ग्राम ग्रामपंचायत तो कुठे खर्च करते हे तुम्हाला कसे कळेल?

गावाचे रिपोर्ट कार्ड

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी यावर्षी पंचायत राज दिनी म्हणजेच २४ एप्रिल २०२० रोजी ‘ई-ग्राम स्वराज’ (eGramswaraj App) हे मोबाईल अॅप लॉन्च केले.

यावेळी ते म्हणाले, या अॅपवर तुम्हाला ग्रामपंचायतीच्या विकास कामांची सविस्तर माहिती पहावयास मिळेल. ग्रामपंचायतीला दिलेला निधी आणि निधी कुठे खर्च झाला याची सर्व माहिती उपलब्ध होईल. याद्वारे कोणत्याही गावातील रहिवासी ग्रामपंचायतीमध्ये काय चालले आहे, कोणते काम सुरू आहे, ते कुठे पोहोचले आहेत, याची सर्व माहिती त्यांच्या मोबाईलवर तपासता येते. egramswaraj payment status

आता ही माहिती कशी पाहायची ते समजून घेऊ.

eGramSwaraj: ग्रामपंचायतीने किती पैसा खर्च केला कसे पाहावे?

  • हे पाहण्यासठी, प्रथम तुम्हाला Google Play Store वरून “ई-ग्राम स्वराज” (eGramSwaraj) नावाचे अॅप डाउनलोड करावे लागेल. हे अॅप्लिकेशन ओपन केल्यानंतर तुमच्या समोर एक नवीन पेज ओपन होईल.
  • प्रथम तुम्हाला राज्यात तुमचे राज्य, नंतर जिल्हा परिषदेत तुमचा जिल्हा, ब्लॉक पंचायतीमध्ये तालुका आणि ग्रामपंचायतीमध्ये गावाचे नाव निवडावे लागेल.
  • ही माहिती निवडल्यानंतर, तुम्हाला “Submit” बटणवर क्लिक करावे लागेल.
  • त्यानंतर, एक नवीन पृष्ठ तुमच्या समोर उघडेल. या पृष्ठाच्या शीर्षस्थानी तुम्हाला तुम्ही भरलेली माहिती दिसेल. ते राज्य, जिल्हा, तालुका आणि गावाचे नाव प्रदर्शित करेल. गावाच्या नावापुढे कोड क्रमांकही दिसते.
eGramSwaraj
eGramSwaraj
  • या पर्यायाअंतर्गत, तुम्हाला ज्या वर्षासाठी आर्थिक वर्षाची माहिती पाहायची आहे ते वर्ष निवडावे लागेल.
  • त्यानंतर, तुम्हाला तीन भिन्न पर्याय दिसतील. पहिला पर्याय ER तपशील आहे. हे ER (elected representative) ची माहिती म्हणजेच निवडून आलेले प्रतिनिधी म्हणजेच ग्रामपंचायतीचे निवडून आलेले सदस्य.
  • या पर्यायावर क्लिक करून तुम्ही गावचे सरपंच, सचिव, ग्रामपंचायत सदस्य यांचे तपशील तपासू शकता. त्यामध्ये संबंधित व्यक्तीचे नाव, शीर्षक, वय, जन्मतारीख इत्यादी माहिती असते.
  • आता एक गोष्ट लक्षात ठेवा की हे अॅप eGramSwaraj नुकतेच लाँच करण्यात आले आहे. त्यामुळे माहिती भरण्याची प्रक्रिया सुरू राहते. त्यामुळे गावातील निवडून आलेल्या सर्व लोकप्रतिनिधींची नावे तुम्हाला दिसत नाहीत. पण, असं असलं तरी, या गावाच्या विकासासाठी सरकारने किती पैसा गुंतवला आणि त्यातील किती ग्रामपंचायतींनी खर्च केला, हे तुम्ही नक्कीच पाहू शकता.
  • त्यानंतर, दुसरा पर्याय मंजूर Approved activities आहे. ग्रामपंचायतींना कामकाजासाठी किती निधी मंजूर करण्यात आला आहे, हे नमूद केले आहे.
  • त्यानंतर तिसरा पर्याय म्हणजे आर्थिक उन्नती. त्यात गावाच्या आर्थिक प्रगतीची माहिती असते.
  • या पर्याय वर क्लिक केल्यावर तुमच्या समोर एक नवीन पेज उघडेल. येथे, आमचे निवडलेले आर्थिक वर्ष सुरुवातीला दिले आहे. त्यानंतर गावाचा कोड आणि नाव दिले जाते.
  • त्या आर्थिक वर्षात तुमच्या गावाला मिळालेल्या निधीची रक्कम नंतर receipt पर्यायासमोर दिली जाते. निधी खर्च करण्याची रक्कम expenditure पर्यायासमोर दिली आहे.
  • त्याच्या खाली “List of schemes” असा पर्याय आहे. यातून ग्रामपंचायतींना मिळणाऱ्या एकूण निधीचे वाटप केले जाते. त्यात किती पैसे मिळाले आणि कोणत्या योजनेत किती पैसे खर्च झाले याची सविस्तर माहिती असते.

निधी शिल्लक राहिला तर काय?

ई-ग्राम स्वराज अॅपवर, तुम्हाला आढळेल की अनेक गावे प्राप्त झालेल्या 30, 40 किंवा 50 लाख रुपयांपेक्षा जास्त खर्च करू शकत नाहीत.

मग या अखर्चित निधीचे काय होणार? यावर ग्रामीण अर्थतज्ज्ञ डॉ.कैलास बावळे म्हणाले, “ग्रामपंचायतीचा वापर न झालेला निधी शासनाकडे परत जातो आणि तो निधी परत गेल्यास ग्रामपंचायत अवैध मानली जावी. पैसे खर्च करण्यासाठी सरपंचाकडे मेंदू असणे आवश्यक आहे. त्याला स्पष्ट कळले पाहिजे. पैसे कुठे खर्च झाले? पैसे परत आले. याचा अर्थ त्यांना गावाच्या विकासासाठी निधी वापरता येणार नाही. याचाच अर्थ ग्रामपंचायत गावाचा योग्य विकास आराखडा तयार करू शकत नाही. “

हेल्प इन मराठी (Help In Marathi) मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी तुम्ही आम्हाला WhatsApp, YouTube वर फॉलो करू शकता.

हे पण वाचा :

Bhimraj Pikwane

I am a Marathi Blogger, Marathi YouTuber and Owner/Founder of Help In Marathi. 4 Years of Professional Blogging And YouTube experience.